Het Ir. D.F. Woudagemaal, eigendom van Wetterskip Fryslân, is het grootste, nog functionerende stoomgemaal ter wereld. Koningin Wilhelmina opende het oude stoomgemaal in het jaar 1920. Het stoomgemaal diende destijds om het overtollige water tegen te gaan. Zo pompte het Woudagemaal het water vanuit Friesland in de Zuiderzee en later het IJsselmeer. Tot 1967 werd het water op deze manier weggepompt, vanaf toen werd het Woudagemaal versterkt door het elektrische Hooglandgemaal in Stavoren. Tijdens de OpenMonumentendag 2025 vonden wij het tijd voor een bezoekje. En dat is een aanrader!
Historie
Tijdens de winters van de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw stonden grote delen van Fryslân onder water. Om deze wateroverlast tegen te gaan besloot men in 1913 een stoomgemaal bij Lemmer te bouwen. Het gemaal is vernoemd naar Ir. Dirk Frederik Wouda, hij diende destijds als hoofdingenieur van de Provinciale Waterstaat en was verantwoordelijk voor de stijl en de uitvoering van het gebouw. Tot op de dag van vandaag speelt het Woudagemaal een cruciale rol binnen de Friese waterhuishouding!
Het Ir. D.F. Woudagemaal in Lemmer kent een rijke historie. Zo werden de eerste bouwplannen van het oude stoomgemaal al in het stoomtijdperk, namelijk 1913 gemaakt. Hoofdingenieur van de Provinciale Waterstaan van Friesland, Ir. D.F. Wouda ontwierp het gemaal in 1917 – 1918 in een traditionele stijl met invloeden van het rationalisme. Op 7 oktober 1920 werd het Woudagemaal door Koningin Wilhelmina geopend.
De werking van het Woudagemaal
De komst van het Woudagemaal was hoognodig, omdat tijdens de winter in de 19e en begin 20e eeuw delen van Friesland onder water kwamen te liggen. Dit bracht veel overlast met zich mee. Het Woudagemaal werd ingezet om de sluizen en windmolens bij te staan tijdens het afvoeren van overtollig boezemwater.
1920: de opening van het Woudagemaal
Sinds die feestelijke opening door Koningin Wilhelmina in 1920 levert het Woudagemaal een grote bijdrage in het voorkomen dat het Friese land bij hevige regenval overstroomt. Voordat het stoomgemaal in werking trad werd het overtollige Friese boezemwater eeuwenlang met windmolens en sluizen naar de Zuiderzee en Waddenzee afgevoerd. Door het dalen van veengrond werd dit in de loop van de 19e eeuw steeds problematischer, en daarom was de bouw van het stoomgemaal bij Lemmer een grote sprong voorwaarts op het gebied van waterbeheersing in onze waterrijke provincie.
1947: Wisselwerking van stoom, water en architectuur
In 1947 werd het Woudagemaal naar Ir. Dirk Frederik Wouda vernoemd. Ir. Dirk Frederik Wouda (1880-1961), was hoofdingenieur van de Provinciale Waterstaat. Hij was verantwoordelijk voor het ontwerp en de uitvoering van het gemaal in de stijl van het rationalisme. Met het berekenen van werktuigbouwkundige installaties werd Ir. Wouda bijgestaan door Ir. J.C. Dijxhoorn (1862-1941) van de Technische Hogeschool Delft.
1966: Friese wateren op peil
In de eerste jaren werd het Woudagemaal voornamelijk ingezet om de Friese wateren op peil te houden. De extreem hoge waterstanden werden tegengegaan. Vanaf 1967 werd dit deels overgenomen door het elektrische Hooglandgemaal in Stavoren.
UNESCO Werelderfgoederen in Nederland
Het Woudagemaal werd in de werelderfgoedlijst opgenomen door het unieke samenspel van stoom en water en de enorme afmeting van het gemaal. Het Woudagemaal is het grootste stoomgemaal ooit gebouwd. Wanneer het Hooglandgemaal het gevecht tegen het water niet kan winnen wordt het Woudagemaal nog steeds ingezet om dit te ondersteunen. Zo speelt het Woudagemaal een belangrijke rol in de Friese strijd tegen het water.
Meer info op de website van het Woudagemaal
